Энергия көзі ретінде сутегі жаңартылатын электр қуатын су электролизі жүйелерімен біріктіру арқылы климаттың өзгеруін азайтудың оңтайлы жолы ретінде анықталды. Протон алмасу мембранасы (ПАM) технологиясы өңдеуге және техникалық қызмет көрсетуге байланысты қиындықтарды азайта отырып, жоғары таза сутегіні тиімді өндіру қабілетіне байланысты айтарлықтай назар аудартып отыр. Сутегі өндірудің тағы бір технологиясы болып табылатын сілтілі су электролизі сутегі өндірісінде кеңінен қолданылады. Анион алмасу мембранасы (AАM) технологиясы салыстырмалы түрде төмен шығындармен сутегіні өндіре алады, өйткені протон алмасу мембранасы және сілтілі су электролизі жүйелерінде қолданылатын асыл металл катализаторлары әдеттегі арзан электр катализаторлармен ауыстырылады. Қатты оксидті электролиздік элемент технологиясы салыстырмалы түрде жоғары түрлендіру тиімділігімен, төмен бағамен және төмен шығарындыларымен сутегіні өндіруге арналған технология болып табылады. Дегенмен, қатты оксидті электролиз әдісінің жұмыс температурасы жоғары, бұл ұзақ іске қосу уақытын қажет етеді. Бұл мақалада электролиз жүйесінде суды пайдалануға қабілетті технологиялардың ағымдағы жағдайын қарастырады. Жаңартылатын электр қуатын, су электролизін және отын элементтерін біріктіру арқылы қуат пен таза су қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін интеграцияланған жүйелік тәсіл ұсынылды.

https://doi.org/10.48081/SSTN6854

2024

Выпуск 4

Мақалада қысқа тұйықталған роторы бар асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргішті температураның жоғарылауынан жанама қорғау жүйесі қарастырылған. Статор орамаларының қызып кетуінен қорғаудың жанама жүйесін құру үшін температураны бақылаушы жасалды және оның жұмыс алгоритмі әзірленді. Температураны бақылаушының алгоритмін зерттеу үшін қысқа тұйықталған роторы бар асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргішінің имитационды моделі құрылды. Имитационды зерттеулер MATLAB/SIMULINK және SimPowerSystems қолданбалы бағдарламалар пакеттерінде орындалды. Нәтижесінде қысқа тұйықталған роторы бар асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргіші үшін статор орамасының кедергісін бақылаушы моделінің қателігінің 3 кВт ÷ 200 кВт қуат диапазонындағы температурадан асып кетуіне тәуелділігі талданды. Бақылаушының температурасын есептеу дәлдігін арттыру мақсатында түзету коэффициенті енгізіліп, оның асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргішінің қуат функциясына тәуелділігі анықталды. Түзету коэффициентін ескере отырып, асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргішінің температурасын жанама есептеу қателігі 1% - дан аспайды. Ұсынылған температура бақылауышы қысқа тұйықталған роторы бар асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргіштің қорғанысын құру үшін қолданылады. Қысқа тұйықталған роторы бар асинхронды генератордың электромеханикалық түрлендіргішті қызып кетуден қорғау үшін температура бақылаушысын құру принципі ұсынылды.

https://doi.org/10.48081/MVCI3135

2024

Выпуск 4

Бұл мақалада жел турбиналарының тиімділігі мен қуатын арттырудың перспективалы әдістері ұсынылған. Бұл жалпы энергетикалық баланста жел энергиясының үлесінің артуы және электр энергиясын өндіру құнының төмендеуіне байланысты. Жел электр станцияларының қуатын арттыру жел ресурстарын тиімді пайдалану үшін, әсіресе желдің төмен және орташа жылдамдығында қажет. Жел электр станцияларының тиімділігін арттырудың перспективалы жолдарының бірі арнайы жел ұстағыштар мен ауа ағынын күшейткіштерді пайдалану болып табылады. Жұмыс принципі турбина арқылы өтетін желдің жылдамдығын арттыруға негізделген, бұл өз кезегінде энергия өндіруді арттырады. Жабық жел турбинасын жобалауды зерттеу COMSOL Multiphysics, ақырлы элементтерді есептеуді жүзеге асыратын инженерлік талдау бағдарламалық құралының көмегімен жүргізілді. COMSOL Multiphysics инженерлік талдау бағдарламалық жасақтамасының «Геометрия» интерфейсінде құрастырылған толық масштабты үлгіге жақын, ауа ағынын күшейткіштің бір түрінің моделі құрастырылды. Желдің әсер етуіне инженерлік талдау жүргізілді және шығыс жылдамдықтарының нәтижелеріне сүйене отырып, ауа ағыны арнаның тарылмалы бөлігінен өткенде жылдамдайды деген қорытындыға келді. Мақалада конфузорлар, диффузорлар және басқа ауа ағыны күшейткіштері турбина арқылы өтетін желдің жылдамдығын арттыруға көмектеседі, осылайша өндірілетін электр энергиясының көлемін арттырады.

https://doi.org/10.48081/WANN8387

2024

Выпуск 4

Повышение эффективности фотоэлектрических систем является важной задачей, особенно в условиях частичного затенения, которое снижает производительность солнечных панелей. Традиционные методы отслеживания точки максимальной мощности (ОТММ) часто сталкиваются с проблемой фиксации на локальных максимумах, что ограничивает их эффективность. Решение этой проблемы имеет критическое значение для увеличения энергетической отдачи солнечных установок, особенно в условиях переменной освещенности. В данной работе исследуется применение метаэвристического алгоритма "Оптимизация социальных пауков" (ОСП) для отслеживания ТММ в фотоэлектрических системах. Основная задача работы заключалась в нахождении глобальной точки максимальной мощности в условиях частичного затенения. Экспериментальные результаты показали, что алгоритм обеспечивает высокую точность отслеживания ТММ с эффективностью до 98,72% при различных уровнях освещенности. Применение SEPIC-преобразователя позволило стабилизировать выходное напряжение и минимизировать пульсации, что улучшило общую производительность системы. Алгоритм продемонстрировал устойчивую работу при частичном затенении панелей, что особенно важно для реальных условий эксплуатации. Внедрение алгоритма может значительно повысить энергоэффективность и надежность фотоэлектрических установок, открывая перспективы для дальнейшего развития методов оптимизации в солнечной энергетике.

https://doi.org/10.48081/VNNR3045

2024

Выпуск 4

Одним из основных элементов комплекса, с помощью которого осуществляется определение места расположения секции со «скрытым» повреждением в трехфазной обмотке статора или фазного ротора электрической машины оборудованной кольцевым измерительным преобразователем является электромагнитный индуктор. При диагностике обмоток магнитопровод электромагнитного индуктора устанавливают поочередно на все соседние зубцы магнитопровода статора или фазного ротора и создают магнитный поток, пересекающий диагностируемую секцию. При этом наличие замкнувшихся витков в диагностируемой секции определяют по появлению ЭДС в кольцевом измерительном преобразователе. Основным параметром, определяющим возможность использования электромагнитного индуктора, является расстояние между его ножками и площадь соприкосновения этих ножек с магнитопроводом статора или ротора диагностируемой электрической машины. Эти параметры непосредственно связаны с величиной зубцового деления этих магнитопроводов. При этом величина зубцового деления зависит от мощности электрической машины и числа пар ее полюсов. Поэтому она может колебаться в довольно широких пределах. Экспериментальное определение зубцового деления сопряжено со значительными сложностями. В связи с этим разработан простой метод позволяющий определить величину зубцового деления расчетным путем.

https://doi.org/10.48081/DMZE2729

2024

Выпуск 4

Мақалада белгісіздік жағдайында болжамды басқару модельдері зерттеледі. Зерттеу өндірістік процестердің тиімділігін арттыруға және кездейсоқтықтың әсерін азайтуға бағытталған. Зерттеудің негізгі мәселесі – кездейсоқ факторлардың және орта параметрлерінің өзгеруі жайында басқару жүйелерінің тиімділігін қамтамасыз ету. Зерттеу сыртқы әсер факторларының өзгерісін ескере отырып, басқару стратегияларын оңтайландыру жолдарын іздеуге бағытталған. Зерттеу барысында тиімділікті арттыру үшін математикалық модельдер мен алгоритмдер қолданылдып, белгісіздік жағдайындағы басқару жүйесі тиімділігі қарастырылды. Зерттеу нәтижелері басқару жүйелерінің параметрлеріне, өзгерістеріне қалай жауап беретінін көрсетеді. Бұл нәтижелер өндірістік және инженерлік жүйелерде басқару процестерін оңтайландыруға мүмкіндік береді. Зерттеу жұмысымыз басқару жүйелерінде белгісіздік жағдайларында болжамды басқарудың жаңа тәсілдерін ұсынды. Бұл өндірістік және техникалық процестерді басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған жаңа нәтижелерге әкелді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, белгісіздік жағдайында басқару жүйелерінің бейімділігі мен икемділігін арттыру маңызды болып табылады. Осы арқылы басқару жүйелерінің сыртқы өзгерістерге жылдам әрі тиімді жауап беру қабілеті жоғарылайды. Мұндай зерттеулердің өндірістік процестердің тұрақтылығы мен тиімділігін арттыруда маңызы зор, себебі олар нақты уақытта стратегиялық шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/ENJV5053

2024

Выпуск 4

В статье рассматриваются основные проблемы, связанные с работой сканеров пламени, помимо возможности загрязнения оптической системы и связанного с этим снижения мощности, поступающей на фотоприемник, являются помехи от соседних горелок и нагретых стенок камеры сгорания. В настоящее время используют информацию, связанную с пульсацией (мерцанием) пламени, что требует анализа переменной составляющей сигнала, получаемого с фотодетектора. Расширенный анализ сигнала фотодетектора позволяет использовать сканеры пламени для диагностики процесса горения, не ограничиваясь только обнаружением пропадания пламени, но и выявлять изменения в ходе процесса горения в пределах одной горелки, особенно из-за выбросов вредных веществ в атмосферу. Достижения современной вычислительной техники позволяют достаточно точно моделировать явления, происходящие при горении. В системах диагностики процессов нейронные сети могут использоваться для решения задач моделирования и классификации. Статья посвящена методам диагностирования процесса сгорания топлива в газовых турбинах и пылегазовых котлах. Обсуждаются проблемы, возникающие при диагностике горения этих топлив, и предложения по их решению. Для полного представления задач, стоящих перед диагностикой, рассмотрены оптические методы измерения параметров этих процессов, методы анализа измерений и характеристик пламени, что позволяет использовать самую быструю информацию, характеризующую процесс горения.

https://doi.org/10.48081/YKON5658

2024

Выпуск 3

Статья посвящена результатам исследования методов регулирования насосных станций первого подъема. Эти насосные станции чаще всего подают воду в аккумулирующие емкости, что отличает их от насосных станций следующих подъемов. По причине отсутствия видимой необходимости в регулировании подачи на таких станциях обычно применяется дискретный метод регулирования, который заключается в запуске насосов при достижении минимального уровня воды в аккумулирующей емкости и последующем отключении при достижении верхнего уровня, тем самым поддерживая уровень в резервуаре. При наполнении резервуара уровень в резервуаре суммируется с статическим напором, который зависит от геодезической высоты между уровнем водоема, который также склонен к изменениям и дном емкости. Эти колебания статического напора приводят к лишнему расходу электроэнергии. В целях сокращения расхода электроэнергии необходимо обеспечить равенство между подачей и водопотреблением, что возможно при применении метода непрерывного регулирования. В процессе исследования сделан вывод о том, что при непрерывном методе регулирования подача насоса стремится к равенству с водопотреблением. В результате этого потребляемая мощность равняется необходимой на данный момент мощности, что приводит к стабилизации статического напора и соответственно уровня воды в емкости. Данная стабилизация приводит к значительному снижению энергозатрат.

https://doi.org/10.48081/IJOM5989

2024

Выпуск 3

In the hearing State, to which the Republic of Kazakhstan belongs, issues related to occupational safety and health at industrial enterprises, regardless of the form of ownership, are given quite a lot of attention. Because the citizens of the country are the main wealth of the country. If at large enterprises, including with the participation of foreign capital, the process of ensuring labor protection measures is organized to some extent, then at medium-sized and small businesses, work is practically not carried out. Today, in the subjects of medium and small businesses, the organization of accounting, control and timely instruction, if conducted in the old-fashioned way with an entry in journals or in word or excel documents, which today is not only not effective, but also does not ensure the full fulfillment of the duties of an occupational safety engineer and safety regulations (FROM and TB). The adopted Law on Digitalization, the tasks set by the President of the Republic of Kazakhstan in, require managers of industrial enterprises, technical specialists dealing with labor protection issues to radically change the organization of the process of ensuring the learning process, monitoring and compliance with safety and sanitary rules using information technology. The article presents a computer program capable of integrating into an automated industrial enterprise management system, in particular, into an automated workplace of an industrial safety engineer. The developed computer program allows employees of an industrial enterprise (of any division) to be instructed and tested in a remote format directly at the workplace; The practical application of the developed program on a small business entity during the year made it possible to increase the effectiveness of labor protection measures by 25%, eliminate occupational injuries and reduce the level of safety violations by 75%.

https://doi.org/10.48081/UUUX8522

2024

Выпуск 3

В данной статье представлена технология производства полимер-модифицированного битума, направленную на оптимизацию процесса. Полимерно-модифицированный битум (ПМБ) с использованием полипропилена (ПП) может использоваться в качестве альтернативы первичному вяжущему для выдерживания значительной транспортной нагрузки. В статье приведена принципиально новая технология производства полимер-модифицированного битума из сырья казахстанских производителей одного региона и, как следствие, организация производства в одном регионе, способствующей снижению затрат на транспортировку сырья и готовой продукции, что в свою очередь приводит к снижению энергопотребления и в целом к оптимизации производственных процессов. Результаты исследования показывают хорошую динамику по улучшению эксплуатационных характеристик дорожного битума с использованием полипропилена. Добавление вакуумного газойля в качестве пластификатора приводит к увеличению эластичности, улучшению адгезии к поверхности, изменению реологических свойств, модификации температурных свойств, энергосбережению, улучшению устойчивости к окислению и старению в качестве антиоксиданта. Растворимость полипропилена в парафиновых, изопарафино-нафтеновых и ароматических углеводородах различна, следовательно, огромное влияние имеет химический состав вакуумного газойля, необходимо иметь данные группового и компонентного состава и требует дальнейшего исследования.

https://doi.org/10.48081/YYWW4503

2024

Выпуск 3