Аннотация
High- and ultra-high-voltage overhead power lines are critical for maintaining a reliable electricity supply to industrial consumers and regional power systems in the Republic of Kazakhstan. The country’s large geographic extent, coupled with harsh and highly variable climatic conditions, imposes additional demands on the stable operation of transmission networks. In recent years, there has been an upward trend in emergency events on transmission lines, resulting in power interruptions, economic damage and a decrease in the overall reliability of the power system. The present study focuses on a detailed analysis of emergency situations on high- and ultra-high-voltage power lines in the Republic of Kazakhstan in the period 2020–2024.
The study draws on the analysis and synthesis of statistical data on technological disturbances, records of relay protection and automatic reclosing performance, cartographic examination of the power supply system, and a review of regulatory and technical documents. The principal types of emergency events are distinguished, including conductor galloping with associated short circuits, icing, interphase arc flashovers initiated by birds, direct lightning impacts, and failures of polymer insulators. Special emphasis is placed on the role of meteorological conditions – strong winds, icing, and thunderstorm activity – in shaping both the frequency and the characteristics of accidents.
The study assesses automatic reclosing devices and demonstrates their key role in clearing transient faults and reducing the impact of emergencies. The analysis also reveals the limitations of conventional relay protection systems in reliably distinguishing between electrical and mechanical faults. The paper substantiates the applicability of intelligent protection solutions based on fuzzy logic to enhance fault recognition accuracy and increase decision-making reliability. The proposed technical and organizational measures are aimed at improving the operational reliability of transmission lines and supporting the sustainable development of the power system of the Republic of Kazakhstan.
Key words: high-voltage overhead power lines, emergency situations, wire dancing, electric arc flashover, meteorological conditions, automatic reclosing, reliability of power systems.
Әуедегі жоғары вольтты және аса жоғары вольтты электр желілері Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптік тұтынушылар мен аймақтық электр желілерін сенімді электрмен жабдықтауды қамтамасыз ету үшін өте маңызды. Елдің кең географиялық аумағы, қатал және өте өзгермелі климаттық жағдайлармен бірге, электр беру желілерінің тұрақты жұмысына қосымша талаптар қояды. Соңғы жылдары электр желілерінің істен шығу санының арту үрдісі байқалды, бұл электр қуатының үзілуіне, экономикалық шығындарға және электр жүйесінің жалпы сенімділігінің төмендеуіне әкелді. Бұл зерттеу 2020 жылдан 2024 жылға дейін Қазақстан Республикасындағы жоғары вольтты және аса жоғары вольтты электр желілеріндегі істен шығулардың егжей-тегжейлі талдауын ұсынады.
Зерттеуде статистикалық деректерді талдау және технологиялық бұзылулардың қысқаша мазмұны, релелік қорғаныс және автоматты қайта жабу жұмысының жазбалары, электрмен жабдықтау жүйесінің картаға түсіру зерттеуі және нормативтік-техникалық құжаттаманы қарау пайдаланылды. Төтенше жағдайлардың негізгі түрлері анықталды, соның ішінде қысқа тұйықталулармен бірге жүретін өткізгіштердің кернеуі, мұздану, құстардың әсерінен фазалық доғаның пайда болуы, найзағайдың тікелей соққылары және полимер оқшаулағыштарының істен шығуы. Төтенше жағдайлардың жиілігі мен сипаттамаларын қалыптастырудағы метеорологиялық жағдайлардың - қатты желдің, мұзданудың және найзағай белсенділігінің рөліне ерекше назар аударылды.
Зерттеу автоматты қайта жабу құрылғыларын бағалайды және олардың өтпелі процестерді жоюдағы және апаттардың салдарын азайтудағы негізгі рөлін көрсетеді. Талдау сонымен қатар дәстүрлі релелік қорғаныс жүйелерінің электрлік және механикалық ақауларды сенімді түрде ажыратудағы шектеулерін анықтайды. Мақалада ақауларды тану дәлдігі мен шешім қабылдау сенімділігін арттыру үшін анық емес логикаға негізделген интеллектуалды қорғаныс шешімдерінің қолданылуы негізделеді. Ұсынылған техникалық және ұйымдастырушылық шаралар электр беру желілерінің пайдалану сенімділігін арттыруға және Қазақстан Республикасының энергетикалық жүйесінің тұрақты дамуын қолдауға бағытталған.
Кілтті сөздер: жоғары кернеулі әуе электр жеткізу желілері, апаттық жағдайлар, сымдардың тербелісі, электр доғалық айқасу, метеорологиялық жағдайлар, автоматты қайта қосу, энергия жүйесінің сенімділігі.
Воздушные высоковольтные и сверхвысоковольтные линии электропередачи имеют решающее значение для обеспечения надежного электроснабжения промышленных потребителей и региональных энергосистем Республики Казахстан. Большая географическая протяженность страны в сочетании с суровыми и крайне изменчивыми климатическими условиями предъявляет дополнительные требования к стабильной работе передающих сетей. В последние годы наблюдается тенденция к увеличению числа аварийных ситуаций на линиях электропередачи, приводящих к перебоям в электроснабжении, экономическому ущербу и снижению общей надежности энергосистемы. Настоящее исследование посвящено детальному анализу аварийных ситуаций на высоковольтных и сверхвысоковольтных линиях электропередачи в Республике Казахстан в период 2020–2024 годов.
В исследовании использованы данные анализа и обобщения статистических данных о технологических нарушениях, записи о работе релейной защиты и автоматического повторного включения, картографическое исследование системы электроснабжения, а также обзор нормативно-технической документации. Выделены основные типы аварийных событий, включая скачки проводников с сопутствующими короткими замыканиями, обледенение, межфазные дуговые пробои, вызванные птицами, прямые удары молнии и отказы полимерных изоляторов. Особое внимание уделено роли метеорологических условий – сильного ветра, обледенения и грозовой активности – в формировании как частоты, так и характеристик аварий.
В исследовании оцениваются устройства автоматического повторного включения и демонстрируется их ключевая роль в устранении переходных процессов и снижении последствий аварий. Анализ также выявляет ограничения традиционных релейных систем защиты в надежном различении электрических и механических неисправностей. В статье обосновывается применимость интеллектуальных решений защиты на основе нечеткой логики для повышения точности распознавания неисправностей и надежности принятия решений. Предложенные технические и организационные меры направлены на повышение эксплуатационной надежности линий электропередачи и поддержку устойчивого развития энергосистемы Республики Казахстан.
Ключевые слова: высоковольтные воздушные линии электропередач, аварийные ситуации, пляска проводов, электродуговое перекрытие, метеорологические условия, автоматическое повторное включение, надежность энергосистем.
DOI
https://doi.org/10.48081/BTOUEn3.2026/365-383
Ключевые слова
Ключевые слова: высоковольтные воздушные линии электропередач, аварийные ситуации, пляска проводов, электродуговое перекрытие, метеорологические условия, автоматическое повторное включение, надежность энергосистем.
Кілтті сөздер: жоғары кернеулі әуе электр жеткізу желілері, апаттық жағдайлар, сымдардың тербелісі, электр доғалық айқасу, метеорологиялық жағдайлар, автоматты қайта қосу, энергия жүйесінің сенімділігі.
Key words: high-voltage overhead power lines, emergency situations, wire dancing, electric arc flashover, meteorological conditions, automatic reclosing, reliability of power systems.