Бұл мақалада жоғары ретті бұзылу бақылаушысы (HODO) арқылы сырғымалы режим әдісіне (SMC) негізделген тұрақты магнитті синхронды қозғалтқыштар (PMSM) үшін жақсартылған басқару жүйесі ұсынылған. Мұндай жүйе жүктеме моментінің ауытқуы сияқты сыртқы жағдайларды өзгерту кезінде қозғалтқыш жылдамдығын дәл және дәйекті түрде реттеуге арналған. HODO бақылаушысы пайда болатын бұзылуларды тиімді бағалау мен болжауда шешуші рөл атқарады. Содан кейін HODO бойынша есептелген бұзылулар жылдамдықты басқару циклінде өтеледі, жүйе тұрақтылығын арттырады және қозғалтқыш жұмысына сыртқы әсерлердің теріс әсерін азайтады. Өтпелі өнімділікті жақсарту үшін қосымша әдіс – Switched Output Feedback Control (SOFCL) болып табылады. HODO ұштастыра отырып, бұл шешім жүйеге біліктің бұрыштық орнын қадағалауда жоғары өнімділік пен дәлдікке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сынақ SOFCL және HODO бірге пайдалану қозғалтқыштың стандартты сипаттамаларында жүйенің өтпелі реакциясын 70,44%-ға жақсартатынын көрсетті. Сайып келгенде, ұсынылған басқару жүйесі жоғары дәлдікті, беріктікті және жақсартылған өтпелі реакцияны қамтамасыз етеді, бұл оны ауыспалы жүктеме жағдайларында және басқа сыртқы кедергілер кезінде PMSM өнімділігін жақсарту үшін перспективалы шешім етеді.

https://doi.org/10.48081/GMHA1897

2025

Выпуск 2

Железная дорога является важной частью инфраструктуры общественного транспорта в Казахстане. Железнодорожные сети и услуги представляют собой транспортную систему, удовлетворяющую постоянно растущий спрос на пассажиро и грузоперевозки. Применение такой системы в суровых условиях эксплуатации и нагрузки делает их более вероятными к износу и поломке. Следовательно, постоянный качественный и своевременный контроль за состоянием железнодорожных путей является ключом к успеху в обеспечении безопасности железнодорожных сооружений. Также снижаются затраты на их техническое обслуживание. В современном мире оптоволоконные датчики стали широко использоваться для мониторинга состояния определенных структур. На сегодняшний день в соответствии с физическими характеристиками такие датчики имеют небольшой размер, легкий вес, устойчивы к электромагнитным помехам и коррозии. Волоконно-оптические датчики в режиме реального времени позволяют предотвратить механические проблемы, возникающие на железнодорожных путях. В данной статье рассматриваются основные понятия о волоконно-оптических датчиках, принципы работы, преимущества и недостатки применения в железнодорожной отрасли, инновационные возможности волоконно-оптических технологий и перспективы будущего применения. Также оценивается эффективность использования датчиков, созданных на основе волоконных Брэгговских решеток

https://doi.org/10.48081/ZTOD8461

2025

Выпуск 2

Атмосфералық суды жинау (AСЖ) құрылғылары бүкіл әлемде су тапшылығы проблемасын жеңудің тиімді әдстерінің бірі. Атмосфералық суды жинау (AСЖ) құрылғылары су тапшылығымен күресуде маңызды рөл атқара алады. Олар ауадағы ылғалды суға айналдырып, оны тұтынуға жарамды етеді. Бұл технология әсіресе сусыз немесе су тапшылығы бар аймақтар үшін айрықша маңызды. АСЖ жүйелері негізінен конденсация принципіне негізделген, яғни олар ауадан су буын жинап, оны сұйық күйге келтіреді. Атмосфералық суды жинаудың бірнеше әдісі бар, соның ішінде ауа фильтрациясы мен конденсациялау арқылы су жинау әдістері кең таралған. Осы құрылғылардың арқасында тұрғындар ішуге жарамды таза ауыз су алуға қол жеткізе алады, бұл әсіресе дамушы елдер мен су тапшылығын сезініп отырған аймақтар үшін пайдалы болып табылады. АСЖ технологиясының тез дамуы әрі кеңе таралуы әр түрлі үй шаруашылығында, ауыл шаруашылығында АСЖ машиналарын енгізуге айтарлықтай ықпал етеді және өнеркәсіпте қолдана алады. Ауадан су өндіретін атмосфералық суды өндіру технологиялары әлі күнге дейін пайдаланылмаған және бұл мәселені шешудің жаңа балама нұсқасы болуы мүмкін. Дегенмен, бұл технологиялар энергияны көп қажет етеді, бұл олардың өндірісте кеңінен таралуын шектейді. Әртүрлі технологиялардың өнімділігі олардың маңызды өнімділік параметрлері, шектеулері мен жетістіктері тұрғысынан жинақталған және салыстырылған. Осы технологиялардың өсуін тежейтін кейбір өзекті мәселелердің технологиялық шешімдері де анықталып, талқыланады. Осылайша, атмосфералық суды өндіруді зерттеу және оны су тапшылығының мүмкін болатын шешіміне айналдыру үшін үлкен мүмкіндіктер бар. Сондықтан, бұл мақала жаңалығы ретінде қол жетімді технологияларды, зерттеуге және техникалық түсінік беруге бағытталған.

https://doi.org/10.48081/JXZC9924

2025

Выпуск 2

В данной статье анализируются вопросы, касающиеся совершенствования функционирования автоматизированной система электронного документооборота. Осуществлен обзор ключевых этапов обработки входящей информации на примере запросов от исполнительных органов. Выделена и аргументирована необходимость постоянного совершенствования процессов обработки входящих и исходящих документов в рамках автоматизированной системы электронного документооборота для повышения эффективности работы организации. Отмечены основные проблемы, связанные с оптимизацией данной системы. В статье представлена практическая часть, в которой предлагается применение программного продукта. А оптимизация автоматизированной системы электронного документооборота осуществляется через модернизацию уже используемой системы. Данная модель подразумевает под собой дальнейшее совершенствование и модернизацию автоматизированной системы электронного документооборота, это позволяет быстро находить решения под постоянно меняющиеся требования и запросы при работе с входящей и исходящей корреспонденции. Важным моментом всех автоматизированных систем электронного документооборота является гибкость, масштабируемость и возможность системной интеграции. Автоматизация процесса ввода данных с использованием специализированного программного обеспечения существенно снизила рабочую нагрузку на сотрудников, что привело к росту их производительности и сокращению времени, необходимого для выполнения других задач. Также было отмечено уменьшение утомляемости работников, что способствовало более быстрому выполнению оставшихся операций. Полученные результаты подтверждают правильность выбранной исследовательской стратегии, обоснованность теоретических и экспериментальных выводов, а также целесообразность выбора критериев и их сравнительной оценки.

https://doi.org/10.48081/HMII4998

2025

Выпуск 2

Бұл мақалада пайдаланылатын отын қоршаған ортаға тек пайдалы ғана емес, сонымен қатар зиянды әсер ете алады деп қаралған. Қазіргі уақытта Қазақстанда мемлекеттің энергетикалық және экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі көмірдің рөлі мен орны қайта қарастырылуда. Бұл ретте елдің отын теңгеріміндегі көмір үлесінің ұлғаюы терең энергетикалық дағдарыстың туындауынан қорғаудың тұрақтандырушы факторы болып табылады. Алайда көмір отының пайдалану кезінде туындайтын экологиялық мәселелер жаңа экологиялық таза көмір технологияларын әзірлеуді және енгізуді талап етеді. Қоршаған ортаның ластануы халық денсаулығына теріс етеді, бұл бронх ауруларының өсуіне алып келеді. Қоршаған ортаны отынның жану өнімдерімен ластаудың жалпы көлеміндегі энергетикалық кәсіпорындардың үлесі жоғары. Экологияға ең көп зиянды жылу энергетикасы, қара және түсті металлургия, мұнай-газ саласы мен машина жасау кәсіпорындары келтіреді. Бұл мәселенің табиғат қорғау аспектісі болғандықтан, оны шешу үшін қазіргі отынға (көмірге) балама – су-көмір отыны ұсынылады. Бұл отынның осы түріне көшетін кәсіпорындар шығарындыларының құрамының өзгеруіне байланысты. Сондай-ақ, бұл отын жылу электр орталықтарында отын жағу үрдістерін оңтайландыру бойынша ең болашағы зор технологиялық шешімдердің бірі болуы мүмкін. Бұл отын Қазақстанда кеңінен таралған жоқ. Мақалада осы отынның сипаттамалары егжей-тегжейлі сипатталған. Су-көмір отынды жағу тәсілдері қаралды

https://doi.org/10.48081/LGFI6999

2025

Выпуск 2

В условиях необходимости повышения эффективности сжигания низкосортных углей и снижения расхода мазута в энергетике предлагаются различные технические решения. Однако существующие методы, включая повышение тонины помола, подогрев аэросмеси и совместное сжигание угля с мазутом, сопровождаются снижением КПД котлоагрегатов и увеличением вредных выбросов. В данной статье рассматривается инновационный способ безмазутной растопки котлоагрегатов, основанный на использовании газообразного топлива, получаемого при нагреве угля без доступа кислорода. Анализируются существующие методы розжига низкосортных углей, их недостатки и влияние на экологическую ситуацию. Основное внимание уделено перспективным технологиям частичной газификации угля, использующим эффект «обратной тепловой волны». Описаны принципы работы слоевого реактора, обеспечивающего получение газового топлива без образования канцерогенов и других вредных веществ. Внедрение метода частичной газификации угля в слоевом реакторе на основе эффекта обратной тепловой волны обеспечивает производство чистого горючего газа без побочных токсичных соединений. Предложенный метод позволяет исключить использование мазута, улучшить экономические показатели энергоснабжения и снизить экологическую нагрузку за счет сокращения выбросов оксидов серы, азота и углерода.

https://doi.org/10.48081/UKWC6930

2025

Выпуск 2

Исследование посвящено проблеме мобильности систем мониторинга пациентов, которым требуется постоянное подключение. Длительный мониторинг электрокардиограммы (ЭКГ) необходим для диагностики заболеваний, но традиционные системы не обеспечивают обратную связь в реальном времени. Беспроводная передача данных повышает комфорт пациента, но требует оптимизации энергопотребления. В работе рассматривается беспроводная система передачи электрокардиосигнала (ЭКС) на базе технологии Wi-Fi с использованием микроконтроллера ESP32, предназначенная для реализации Холтеровского мониторинга. Объектом исследования являются процессы измерения и передачи ЭКС по локальной беспроводной сети. Основной проблемой, решаемой в рамках работы, является минимизация энергопотребления автономной части системы за счёт оптимизации алгоритмов передачи и использования энергосберегающих режимов работы модуля ESP32. Разработан метод пакетной передачи ЭКС с распределением вычислений между двумя ядрами микроконтроллера, что позволило достичь высокой скважности передачи и сократить средний ток потребления. Экспериментально установлено, что при передаче пакетов размером 3450 байт и использовании режима Modem-sleep средний ток потребления передатчика составляет 50,5 мА. Проведён расчёт времени автономной работы системы, которое составило около 69 часов, что подтверждено экспериментальными данными. Полученные результаты демонстрируют возможность создания энергоэффективной беспроводной системы мониторинга ЭКГ с возможностью длительной автономной работы и передачей данных в режиме реального времени.

https://doi.org/10.48081/VWQL3346

2025

Выпуск 2

Жұмыста техногендік қалдықтардан көміртегі бар шикізатты термиялық кокстеу қарастырылған. Бұл жұмыстың басты артықшылығы-коксты алу үшін жергілікті кәсіпорындардың қалдықтарын пайдалану. Көмір ұсақ-түйектерінен, анодтық күйіктерінен және көмір пегінен тұратын шикіқұрам материалдарына дифференциалды-термиялық талдау жүргізілді. Эндотермиялық және экзотермиялық шыңдармен көрсетілген егжей-тегжейлі сипаттама термиялық әсер нәтижесінде пайда болатын физика-химиялық процестерді толық зерттеуге мүмкіндік береді. Көмір ұсақ-түйек, анодтық күйік және көмір пек негізіндегі шикіқұрам 455 °C температурада массасы бойынша 87,28% артықшылық береді, бұл сәтті кокстеуді және агломерат өндіру үшін осы қоспаларды пайдалану перспективаларын көрсетеді. Шикіқұрам материалдары жақсы термиялық тұрақтылықты көрсетті және агломерация процесінде қолдануға жарамды жоғары сапалы кокс алуға мүмкіндік берді. Эксперименттік бөлімде алынған брикеттерді кокстеу бойынша зерттеулер ұсынылған, нәтижесінде фракциялық құрамы мен қасиеттері бойынша агломерациялық өндірістегі коксқа сәйкес келетін кокс алынған. Сонымен қатар, брикеттердің калориялық мәні 6840,8 ккал/кг құрайды, бұл отынның жоғары тиімділігін көрсетеді. Бұл зерттеу дәстүрлі жоғары сапалы көмірді агломерация процесінде осы брикеттермен алмастыру әлеуетін көрсетеді, бұл шойын өндірісінде қажетті балқыту температурасын және осы температураны ұстап тұру үшін жеткілікті жылуды қамтамасыз етеді.

https://doi.org/10.48081/PACF5992

2025

Выпуск 2

Мақалада 1960 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Павлодар индустриалды институтында (ПИИ) оқу процесі басталған күннен бастап Энергетика факультетінің дамуына талдау жасалды. ПИИ кадр мәселесін шешу үшін, атап айтқанда, Ертіс өңіріндегі Павлодарда өнеркәсіптік-энергетикалық және аграрлық секторларындағы экономикасын дамытуға білікті инженерлермен қамтамасыз ету үшін ашылды. Өткен ғасырдың 60-жылдарында ПИИ қалыптасу кезеңінде оқу үрдісінде, зертханалар мен арнайы кабинеттерді, кітапхана қорымен жабдықтауда ғана емес, сонымен қатар өңір кәсіпорындарының бағдарларының өзгеруіне байланысты мамандықтар қорында да тұрақсыз жағдай орын алды. 1976 жылы маусым айында факультет екі факультетке – энергетикалық («Электр станциялары», «Электр желілері мен жүйелері» және «Өнеркәсіптік жылу энергетика» мамандықтары) және өнеркәсіптік кәсіпорындарды электрмен жабдықтау («Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен қалаларды электрмен жабдықтау» мамандығы) болып қайта түрленді. Факультеттердің қайтадан кері бірігуі 11 жылдан кейін, яғни 1987 жылдың қыркүйегінде орын алды. 90-шы және 2000-шы жылдарда қайта құру жылдары – ал ол дегеніміз, университет пен факультет құрылымдарына әрдайым өзгеріс енгізген жылдар. Бірақ оған қарамастан факультет өзіндік дәстүрлерді, профессор-оқытушылар құрамының негізгі әлеуетін сақтай алды. Факультет еңбек нарығының қажеттіліктеріне уақтылы жауап бере алатындығын көрсете алды, оған жаңа мамандықтардың ашылу фактілері дәлел бола алады. 2009 жылғы 18 қыркүйекте С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университет. Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Яғни бұл істің нәтижесінде 2010 жылы Қазақстан Болон үрдісінің қатысушысылар қатарына енді. 2014 жылдан бастап әр 5 жыл сайын факультетің мамандықтары халықаралық аккредиттеу рәсімінен сәтті өттіп келді және өтуде де. Қазіргі уақытта білім берудің (бакалавриатта, магистратурада, докторантурада) барлық үш деңгейінде білім беру бағдарламаларында (мамандықтарда) білім беру бағдарын жүзеге асыруға арналған халықаралық сертификаттары бар. Бүгінгі таңда энергетика факультетінің ұйымдық құрылымы деканаттан, 3 кафедрадан (жылу энергетика; электротехника және автоматтандыру; электро энергетика) тұрады. «Энергетика» факультетінде «Электро энергетика» және «Жылу энергетика» мамандықтары бойынша екі диссертациялық кеңесі іске асырылады.

https://doi.org/10.48081/SJEC5176

2025

Выпуск 2

Мақалада дәстүрлі ток қорғанысына тиімді альтернативтік болып табылатын қорғаныс ұсынылған. Металл өзектері бар токтың (ТТ) металды қажет ететін өлшеу трансформаторларын қолданбай, Электр қондырғыларының (ЭҚ) зақымданудан ресурс үнемдейтін релелік қорғанысын (РҚ) құру өткен ғасырдың 60-жылдарында басталды. Бұл трансформаторлар бүгінгі күнге дейін өзекті. Жұмыстың ғылыми жаңалығы–орамалардағы қорғаныстарды құру теориясын одан әрі дамыту. Ол магнит өрісінің (МӨ) индукциясын әр түрлі режимдерде және комплектік тарату құрылғысының (КТҚ) ұяшығының ішіндегі нүктелерде өлшеуге негізделген және олардың мәндері онымен қоректенетін ЭҚ-дағы фазааралық зақымдануды анықтау үшін жеткілікті. Ораманың кернеу датчигі сияқты және қорғаныс конструкциясы ретінде екілік рөлі өте маңызды. Ол ұяшықтың ток өткізгіш шиналарындағы токтар тудыратын МӨ-ға реакция жасайды. Ораманы минималды қашықтықты сақтай отырып, МӨ сезіну үшін ток өткізгіш шинаның жанына орнатады. Зерттеудің мақсаты қарапайым: орамаларда орындалған КТҚ ұяшығына қосылған әртүрлі ЭҚ үшін жаңа, ресурстарды үнемдейтін қорғауды әзірлеу. Бұл қорғаныс қосылған ЭҚ-ны ажыратпай, қондырғыларды қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Мақалада ұяшыққа қосылған ЭҚ зақымданудан қорғауды жүзеге асырудың жаңа конструктивтік шешімі берілген.

https://doi.org/10.48081/MBSO8608

2025

Выпуск 2