The paper presents the development of wheat yield forecasting model in North-Kazakhstan region using artificial neural network. In the course of the study the key predictors of yield were identified, including meteorological indicators (the sum of precipitation during the growing season, average daily air temperature), agrochemical characteristics of soil (moisture at a depth of 0,1 m, 0,5 m and 1 m) and phytosanitary conditions. The constructed neural network model based on the back-propagation algorithm with Levenberg–Marquardt optimization demonstrated high forecasting accuracy: on the test subset the root-mean-square error (RMSE) was 3.368, the mean absolute percentage error (MAPE) was 12.02 %, and the coefficient of determination was R² = 0.9831. These values indicate both low absolute and relative prediction error and stable generalization of the model. The developed system can be used by agrarians to estimate expected yields and optimize resource consumption, as well as integrated into agrometeorological services. Prospects for further development include expansion of the input data set through satellite monitoring and adaptation of the model to changing climatic conditions. The scientific novelty of this study lies in the development and experimental validation of a regional wheat yield forecasting model for the North-Kazakhstan region based on an artificial neural network that simultaneously integrates agrochemical, meteorological and phytosanitary factors at the level of 13 districts. An optimized three-layer network architecture trained with the Levenberg–Marquardt algorithm is tailored to a multi-year (2008–2017) regional data set, and the resulting model achieves high predictive accuracy (R² = 0.9831 with low RMSE and MAPE), demonstrating the advantages of the neural-network approach for regional agrometeorological monitoring and yield planning.

https://doi.org/10.48081/BGQF1941

2026

Выпуск 1

Бұл мақала инфрақызыл (IR) жүйесін қолдану арқылы жылжымалы роботтарды автоматты басқару әдістерін зерттеуге арналған. Зерттеу барысында робот қозғалысын сақтау, оны дәлдікпен қайталап орындау және инфрақызыл қашықтан басқару жүйесінің тиімділігі талданды. Робот қозғалысының параметрлері массив түрінде сақталып, кейін автоматты түрде орындалу арқылы басқару жүйесінің сенімділігі мен дәлдігі арттырылды. Интернетке тәуелсіз басқару тәсілі роботтың автономдылығын күшейтіп, сыртқы байланыссыз тұрақты әрі қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, инфрақызыл сигналдардың шектеулі қашықтықта әрекет етуі байланыс тұрақтылығын арттырып, жүйенің киберқауіпсіздігін күшейтеді. Зерттеу нәтижелері инфрақызыл басқару жүйесінің робототехника, жерасты жылыжайларындағы автоматтандырылған жүйелер, логистика және өнеркәсіптік автоматтандыру салаларында тиімді қолдануға болатынын көрсетті. Әсіресе, басқарылатын ортада автономды роботтарды пайдалану өндірістік кешендер мен жылыжайларда автоматтандырылған жүйелерді дамыту үшін перспективалы шешім болып табылады. Инфрақызыл жүйені қолдану энергияны үнемдеуге, сенімділікті арттыруға және роботтарды нақты уақыт режимінде тиімді басқаруға мүмкіндік береді. Бұл зерттеу инфрақызыл басқару технологиясын жетілдіру арқылы автономды робототехника мен өндірістік автоматтандыру саласындағы жаңа шешімдерді дамытуға ықпал етеді.

https://doi.org/10.48081/BGQF1964

2026

Выпуск 1

Статья посвящена анализу применения методологии пинч-анализа для повышения энергоэффективности нефтеперерабатывающих заводов. Проведен обзор современных научных публикаций, демонстрирующих эффективность интеграции процессов теплорекуперации с использованием пинч-методов на различных технологических объектах. Отмечены ключевые преимущества методики, включая снижение энергопотребления, сокращение операционных затрат и уменьшение углеродного следа. Выявлены барьеры внедрения на постсоветском пространстве и показан потенциал оптимизации существующих производственных схем. Результаты анализа подтверждают высокую применимость пинч-анализа как инструмента повышения энергетической и экологической устойчивости предприятий нефтепереработки.

https://doi.org/10.48081/BGQF1962

2026

Выпуск 1

В данной статье рассматривается вопрос совершенствования устройства защиты линии электропередачи из двух кабелей соледобывающей плавучей платформы от однофазного замыкания на землю оснащенной автоматическим выключателем в сети с глухо заземленной нейтралью. Использование предлагаемого устройства защиты позволяет не только обеспечить непрерывность производственного процесса соледобывающей плавучей платформы при возникновении однофазного замыкания на землю в одном из кабелей, но способно защитить обслуживающий персонал этой платформы, а также животных находящихся на берегу соленого озера от поражения электрическим током при его возникновении. Это достигается за счет использования в устройстве защиты линии электропередачи из двух кабелей соледобывающей плавучей платформы от однофазного замыкания на землю трансформатора тока нулевой последовательности, выполненного в виде промежуточного реле блока автоматического ввода в работу резервного кабеля, а также четырех контактов. Что позволяет предлагаемому устройству защиты надежно реагировать на возникновение однофазного замыкания на землю в основном кабеле при повреждении его изоляции, своевременно вводить в работу резервный кабель и отключать линию электропередачи при возникновении однофазного замыкания на землю в резервном кабеле.

https://doi.org/10.48081/BGQF1957

2026

Выпуск 1

Қазіргі таңда баламалы энергия көздерін дамыту – экологиялық қауіпсіздік пен энергетикалық тұрақтылыққа қол жеткізудің маңызды жолы болып табылады. Соның ішінде жел энергетикасы сарқылмайтын, қоршаған ортаға зиянсыз және кеңінен қолжетімді энергия көзі ретінде ерекше маңызға ие. Алайда жел турбиналарының тиімді жұмыс істеуі олардың басты элементтерінің бірі – қалақшалардың аэродинамикалық сипаттамаларына тікелей байланысты. Қалақшалар көбіне тозуға, механикалық зақымдануға және климаттық факторлардың әсеріне ұшырайды. Бұл мәселе, әсіресе, климаттық жағдайлары күрделі Қазақстанның кейбір аймақтарында аса өзекті болып отыр. Сондықтан қалақша конструкциясының тиімділігі мен халықаралық стандарттарға сәйкестігін бағалау – маңызды ғылыми әрі өндірістік міндет. Сонымен қатар, жоғары дәлдіктегі модельдеу әдістерін қолдану арқылы қалақша жұмысының түрлі жағдайлардағы мінез-құлқын болжауға болады. Бұл жел турбиналарын жобалау кезінде қауіпсіздік пен өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері болашақта отандық өндірістегі жел турбиналарының сапасын жақсартуға негіз бола алады. Осы зерттеуде сандық модельдеу әдісі қолданылып, қалақшаның аэродинамикалық сипаттамалары бағаланды. Зерттеу нәтижелері қалақшаның тиімділігі халықаралық стандарттарға сай келетінін көрсетті. Ал анықталған кейбір ерекшеліктер жобалауды одан әрі жетілдіруге негіз бола алады. Жұмыс жел энергетикасын дамытуға өз үлесін қосады.

https://doi.org/10.48081/BGQF1943

2026

Выпуск 1

Қымбат және металл көп қажет ететін ток трансформаторларын қолданудан бас тарту мәселесі CIGRE халықаралық комитеті тарапынан электрэнергетика саласы үшін стратегиялық міндет ретінде танылды. Алайда, дәстүрлі қорғаныс құралдарының барлығы дерлік ток трансформаторларынан ақпарат алады. Бұл ток трансформаторлары көп мөлшерде металды қажет етеді, ауыр және көлемді, жоғары бағамен өтпелі режимдерде айтарлықтай қателіктерге ие. Бұл мәселе микропроцессорлық қорғаныс жүйелерінің кең таралуымен күрделене түседі, бұл тәжірибе белгілі бір жағдайларда жеткілікті сенімділікке ие емес екенін көрсетті. Осыған байланысты дәстүрлі ток өлшеу трансформаторларын және осы трансформаторлардан қуат алатын байланысты қорғаныс жүйелерін пайдаланудан бас тартудың шұғыл қажеттілігі бар. Бұл мақалада ток трансформаторларын қолданбайтын терморезисторларға негізделған альтернативтік қорғаныс құрылғысын қарастыру ұсынылады. Бұл қорғаныс құрылғылары комплектік тарату құрылғысының (КТҚ) ұяшыққа қосылған электр қондырғылары үшін дәстүрлі ток қорғаныс құрылғыларына альтернативтік ретінде қолданылуы мүмкін. Ұсынылған қорғаныс құрылғысы әзірленген жаңа әдіс бойынша жасалған. Жұмыс нәтижелері ірі және шағын өнеркәсіптік кәсіпорындарда, электрстанцияларында және қосалқы станцияларда қолданылуы мүмкін, сондай-ақ ғылыми қауымдастық үшін қызығушылық тудырады, себебі олар электрэнергетикасындағы материалдарды, соның ішінде релелік қорғаныстағы материалдарды үнемдеу мәселесін шешуге көмектеседі. Бұл жұмыстың мақсаты – комплектік құрылғыларының ұяшықта қосылған электр қондырғыларына арналған ток қорғанысын құру әдісін әзірлеу және ток трансформаторлары мен металл өзектері бар ток релелері бар дәстүрлі ток қорғаныстарына альтернативтік бола алатын қорғаныс құрылғысын жасау, бұл ретте қолданылатын материалдарды айтарлықтай үнемдеу.

https://doi.org/10.48081/BGQF1952

2026

Выпуск 1

Calcined coke is used to manufacture prebaked anode blocks which are used in electrolytic cells for smelting non-ferrous metals, electrodes for electric arc furnaces for smelting steel, ferroalloys as well as graphite products. This study investigates the specific electrical resistivity (SER) of calcined petroleum coke produced at the Installation of Calcined Petroleum Coke. Measurements were carried out using the V. I. Zhuchkov method on a laboratory high-temperature Tamman resistance furnace. The coke samples were crushed and sieved into +3 mm and -5 mm fractions, with a layer thickness of 30 mm. The temperature range of the experiment was 25–1500 °C. It was found that the SER of the coke decreases from 761 μOhm×m at 25 °C to 536 μOhm×m at 1500 °C, corresponding to a reduction of more than 29 %. The results confirm the high electrical conductivity and thermal stability of calcined petroleum coke, making it suitable for use in high-temperature electrothermal and metallurgical processes.

https://doi.org/10.48081/BGQF1945

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада күн энергиясын жинау тиімділігін арттыру мақсатында жасанды интеллектке негізделген күн бағытын бақылау (трекинг) жүйесін әзірлеу және оны талдау мәселесі қарастырылады. Зерттеуде нақты уақыттағы күн сәулесінің бағытын анықтау және панельдерді дәл сол бағытқа бұру үшін терең нейрондық желілер мен машиналық оқыту әдістері қолданылды. Жүйе күн сәулесінің қарқындылығы, панельдердің орналасуы, ауа райы жағдайлары сияқты көптеген параметрлерді ескере отырып, күн панельдерінің жұмысын оңтайландырады. Нәтижесінде жасанды интеллектпен басқарылатын жүйе дәстүрлі стационарлық және механикалық трекерлермен салыстырғанда электр энергиясын өндіру көлемін айтарлықтай арттыратыны дәлелденді. Мақалада жасанды интеллект технологияларының күн энергетикасы саласындағы қолдану мүмкіндіктері мен артықшылықтары кеңінен талданады. Зерттеудің негізгі мақсаты - күн энергиясын жинау тиімділігін арттыру үшін жасанды интеллект алгоритмдерімен басқарылатын, нақты уақыт режимінде жұмыс істейтін күн бағытын бақылау жүйесін құрастыру, оның өнімділігін дәстүрлі жүйелермен салыстырып, тиімділігін дәлелдеу.

https://doi.org/10.48081/BGQF1947

2026

Выпуск 1

Қазақстанның энергетика секторын реформалау, электр энергиясы (ЭЭ) мен қуаттың бәсекеге қабілетті нарығын құру, реактивті қуат тұтыну мен балансын оңтайландыру шарттары контекстіндегі жаңа нормативтік құжаттарды енгізу, энергетикалық сектордың тиімділігінің өзектілігін ерекше арттырып, инвестициялау деңгейі мен тұтынушыларға минималды тарифтерді қамтамасыз етуге мүмкіндік туғызды. Жалпы энергетикалық жүйелердің немесе жекеленген желілік компаниялардың тиімділігінің маңызды көрсеткіші - электр энергиясының шығындары. Бұл жұмыс режимінің көрсеткішінің нақты және сенімді анықталуы, электр желілерін басқаруда және пайдаланудың кешенді міндеттерін шешуде басты маңызға ие. Таратушы электр желілеріндегі электр энергиясының техникалық және коммерциялық шығындарын азайтуға арналған приоритетті шараларын таңдау - шығындар құрылымының тәптәштеп есептелуі мен нақты және рұқсат етілген теңгерімсіздіктерінде негізделеді. Сонымен қатар электр режимдерінің (көп режимділік) басқару жүйелері және электр тұтыну басқару арқылы жасалған маусымдық жүктемелер туралы ақпаратқа ие болу қажет. Мақалада 2022-2024 жж. маусымдық жүктемелер графигі мен активті қуат Р және ток бойынша тәуліктік электр жүктемелері келтірілген. Реактивті қуат Q, электр энергиясындағы шығындар, кернеулердің өлшеу диапазондары, қуат ағындары, электр энергиясының белгілі бір мерзімдегі өндірісі, электр энергиясының өзіндік құны және т.б. одан әрі өңдеу графиктері түрінде көрсетіліп және саралаудан өткізілген (типтік графиктер, компоненттер, математикалық модельдер). Есептеу талдауының күрделілігіне байланысты практикалық іске асыру үшін ол интеграцияланған түрде көрсетілуі қажет. Мақала, электр тораптарындағы жүктеме деректері негізінде, ықтималдық теория мен математикалық статистикаға негізделген электр энергиясының шығындарын ықтималдық-статистикалық әдістерін қолдана отырып есептеу – өзекті мәселенің шешіміне арналған. Интегралды сипаттамаларды көп режимдікті ескере отырып электр жүктемелерінің модельдеуі негізінде анықтау - режимдерді есептеу еңбек сыйымдылығын азайтуға, реактивті қуат ағындарын оңтайландыру міндеттерін шешу кезінде сенімді нәтижелер алуға және электр тарату желілеріндегі (ЭТЖ) кернеу деңгейлерін нормаланған мәндерге сәйкес келтіруге мүмкіндік берді.

https://doi.org/10.48081/BGQF1963

2026

Выпуск 1

В статье рассматривается метод структурно параметрического синтеза конфигурации программно аппаратного комплекса, основанный на сравнительной оценке возможных вариантов реализации. Предложен подход, позволяющий формализовать процесс выбора архитектуры комплекса с учётом многокритериальных показателей эффективности, таких как стоимость разработки и эксплуатации, продолжительность подготовки, а также степень соответствия образовательным целям. Разработана модель оценки, включающая аппаратные и программные компоненты, а также ресурсные характеристики, что обеспечивает комплексный анализ вариантов конфигурации. Экспериментальная часть демонстрирует применение методики для сравнения трёх типов симуляторов, где оптимальным признан интегрированный вариант, сочетающий технологии виртуальной реальности и сенсорные интерфейсы. Полученные результаты подтверждают практическую ценность предложенного подхода для разработки образовательных и тренажёрных систем, а также открывают возможности для дальнейшего совершенствования методов синтеза программно аппаратных комплексов.

https://doi.org/10.48081/BGQF1942

2026

Выпуск 1