In 2024, the issue of «electricity theft» remains relevant in Kazakhstan, especially amid the projected electricity shortage, which, according to JSC «KEGOC», may exceed 1.025 GW. This situation forces the government of the Republic of Kazakhstan to consider measures such as importing electricity from the Russian Federation or introducing consumption restrictions for domestic users. With increasing tariffs and resource shortages, illegal connections place an additional burden on the energy system, leading to financial losses for energy companies and reducing the reliability of power supply. This article examines a monitoring system for electricity consumption aimed at detecting «unauthorized connections» and excessive power usage. An AI-based automated management system analyzes electricity consumption in real-time, comparing it with the nominal average value stored in a database. If the consumption exceeds the set limit by 10%, the program triggers an alarm by sending notifications via SMS to the subscriber's phone, the Telegram messenger, and activating an alarm signal on the control panel or management system. If the consumer fails to respond within 10 minutes, the system automatically disconnects power on all phases, preventing possible overloads and unauthorized consumption. AI-based automated monitoring systems can track electricity consumption in real-time, detect anomalies, and quickly respond to unauthorized connections. This capability helps minimize financial losses, enhance control over power grids, and improve power supply reliability. AI-driven information technologies are becoming key tools in preventing electricity theft and unauthorized electricity usage, including in the Republic of Kazakhstan.

https://doi.org/10.48081/QJTB2480

2025

Выпуск 2

Предложен вариант решения одной из многочисленных задач принципиально нерешенной проблемы энергетики – построение новой системы релейной защиты без использования громоздких, металлоемких и дорогостоящих трансформаторов тока. Представлены способ построения защиты, устанавливаемой с питающей стороны двух параллельных линий электропередачи, и устройство, его реализующее. Защита выполнена на основе магнитоуправляемых контактов (герконов), благодаря чему не нуждается в указанных традиционных датчиках тока для получения информации о токе в фазах линий. Для выявления поврежденной линии контролируется не только время между срабатываниями герконов установленных вблизи одноименных фаз, как в уже известном способе, но и величины токов в этих фазах. Показано, что для реализации этого принципа необходимо установить вблизи каждой фазы по два магнитоуправляемых контакта. При этом один геркон имеет больший порог срабатывания, чем второй. Геркон, имеющий меньший порог срабатывания, используется для измерения времени, а второй геркон – для измерения тока. Приведена схема защиты на основе логических элементов. Подробно рассмотрено поведение защиты как при отсутствии коротких замыканий на защищаемых параллельных линиях, так и при их наличии.

https://doi.org/10.48081/NEPW2130

2025

Выпуск 2

В данной статье рассматриваются новая технологическое решение конструкции с механическим отводящим механизмом от не эффективной зоны при вращениях крыльев вертикально- осевого ветродвигателя. Основная цель исследования – создание простой конструкций решающей повышение КПД с обгоняющим механизмом расположений крыльев ветродвигателя относительно друг друга с учетом простаты изготовления с анализом технологичности учитывающий снижение технологической себестоимости. Исследование новой конструкций для отводящего механизма было проведено патентный анализ зарубежных и отечественных схожих систем отведения крыльев ветродвигателя относительно друг от друга. Результаты конструкций обгоняющего механизма показывают, что изменение крыльев относительно друг друга на 30 градусов показывает, что скорость воздушного потока значительно влияет на тяговую силу и скорость вращения ветроколеса. В ходе применение обгоняющего механизма установлено, что максимальная тяговая сила достигается за счет отведение от ветровой тений крыла, находящегося в одной линий рядом расположенного крыла ветродвигателя. Предлагаемая конструкция может быть использованы для дальнейшего проектирования более эффективных ветроустановок, обладающих улучшенными аэродинамическими характеристиками. Данная конструкция также подчеркивает значимость оптимизации конструкции ветродвигателя для достижения большей производительности и простаты изготовлений с низкой технологической себестоимости.

https://doi.org/10.48081/QHDO7813

2025

Выпуск 2

Аңдатпа. Таза және жаңартылатын энергия көздеріне әлемдік сұраныстың көбеюі жел энергисын өндіруге деген қызығушылықты арттырды. Савониус роторлары жел энергиясын электр энергиясына айналдыруға арналған ең танымал роторлардың бірі болып табылады, себебі Савониус турбиналарының қарапайымдылығы мен арзандығына байланысты. Және Савониус жел турбинасын желдің бағыты әртүрлі және жел жылдамдығы төмен аймақтарда қолдану тиімді. Савониус турбинасы қарапайым дизайнға ие, яғни оны энергия өнімділігін арттыру үшін оңай өзгертуге болады және төмен айналымдарда жұмыс істей алады. Бұл мақалада Савониус жел турбиналарының қалақшаларының әр-түрлі бұрышта орналасқан кездегі өнімділігін қарастырамыз. Тік осьті жел турбиналарының өнімділігін арттыру үшін көп сатылы Савониус роторларында бұралған қалақтарды қолданатын жаңа конфигурация әзірленді. Тиісінше, бір және екі сатылы Савониус роторларының бұралған жүздері зерттеліп, нәтижелері салыстырылды. Бұл зерттеуде екі сатылы Савониус жел турбинасыдағы 0°, 30° , 60° және 90° фазалық ығысу бұрыштарын қарастырамыз. Зерттеу кезінде 3D CFD модельдеу қолдану арқылы Савониус қалақшаларының әртүрлі коэффициенттерін, қысым мен жылдамдық таралу векторларын, контурларын аламыз. Есептеу барысында бір сатылы және екі сатылы ротор қалақшаларының көтеру күші, кедергі күші, қуат коэффициенттері және айналу момент коэффициенттері есептелінді. 90◦-та бұрылған екі сатылы роторының Cl және Cd жоғары, бірақ ең төменгі өнімділік Cp 0,13 мәнін берді. Электр энергиясын өндіру үшін Савониус жел турбиналарының ішінде 30◦-та бұрылған екі сатылы дизайн ротордың өнімділігін жақсартатын балама дизайн екенін анықтадық.

https://doi.org/10.48081/BNKO2429

2025

Выпуск 2

В данной статье представлен анализ текущей тенденции развития возобновляемых источников энергии в Республике Казахстан и анализ достаточности данной скорости для достижения поставленных страной целей до 2030 года. Вопросы Энергетического перехода, в глобальной тенденции вышли во главу развития многих государств. При этом энергетический сектор переживает большой сдвиг в привычной форме существования, так как вопросы декарбонизации и энергетической безопасности выходят в приоритет, тогда как линий электропередач встречаются с новым требованием – быть гибкими. Эти тенденции приводят к тому, что растущий спрос на электрическую энергию требует модернизации электрических сетей, и большого объема инвестиции в так называемые технологий 3D. В подобных различных факторах, влияющих на развитие энергетического сектора в странах всего мира, одним из важных вопросов остается вопрос декарбонизации электроэнергетического сектора. Страны с преимущественно большой долей угольной генерации встречаются с проблемами развития и декарбонизации с двух сторон: 1) Требования мировой политики по декарбонизации 2) Амбициозные цели по развитию и интеграции ВИЭ в существующие энергетические сети. В рамках данного анализа мы рассмотрели скорость развития ВИЭ в нашей стране за прошедшие годы, и проанализировали достижимость установленной цели к 2030 году по увеличению доли ВИЭ в стране.

https://doi.org/10.48081/NMTC4495

2025

Выпуск 2

Во время эксплуатации ветроэнергетической установки (ВЭУ) нагрузка от лопастей в основном приходятся на ее главный вал и его подшипники. Именно это и является одной из основных причин износа подшипников и выхода из строя ВЭУ. При этом размеры повреждения ВЭУ, а, следовательно, времени и стоимости ремонта зависят от эффективности используемого метода диагностики этих подшипников. Как показали исследования, из них наиболее эффективными являются вибрационные методы. Однако используемые виды источников информации об износе подшипников этих методах не позволяют в достаточной степени точно оценить степень износа этих подшипников. В значительной мере этого недостатка лишен метод вибрационной диагностики, при котором источником информации являются емкости изолированных от корпуса ВЭУ пластин относительно поверхности главного вала у опор его подшипников. В связи с этим предложено новое устройство, элементы конструкции которого измеряют переменную составляющую емкостей этих емкостных датчиков, сравнивают их между собой и на основе полученных результатов информируют обслуживающий персонал о том, что износ достиг определенной величины или отключают ВЭУ.

https://doi.org/10.48081/WCRQ8963

2025

Выпуск 2

Қазақстанның айтарлықтай жел әлеуеті бар және жасыл экономикаға көшу аясында жел энергетикасын белсенді дамытуда. Соңғы жылдары жел қондырғыларының тиімділігін арттыра алатын конфузорлар мен диффузорлар сияқты инновациялық технологияларды енгізуге ерекше көңіл бөлінуде. Бұл жұмыста әртүрлі аэродинамикалық ағынды концентраторларды көлденең осьтік жел турбиналарының конструкциясына біріктіру қарастырылады, бұл олардың сенімділігін, тиімділігін және электр қуатын өндіру деңгейін арттыру үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Зерттеу жұмысының мәні турбинаның кірісінде жел жылдамдығын арттыру болып табылады, бұл оның энергия тиімділігін айтарлықтай арттыруға мүмкіндік береді. Энергия өндіруді арттыру үшін жел жылдамдығын арттыру әдісі қарастырылады. Ол үшін COMSOL Multiphysics бағдарламалық жасақтамасында турбинаны жобалаймыз, онда біз белгілі бір ашылатын бұрыштардағы конфузор мен диффузорды қарастырамыз, есептеулер ақырлы элементтер әдісімен жүзеге асырылады. Жел турбинасының конструкциясын инженерлік бағдарламалық қамтамасыз етуде модельдеу кезінде толық масштабты модельге барынша жақын сәйкестікке ұмтылу қажет болды. Жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, ауа ағынының максималды жылдамдығы турбина орнатылған тар аймақта байқалады, содан кейін ол баяулайды және электр энергиясын өндіру көлемінің ұлғаюына қол жеткізіледі.

https://doi.org/10.48081/DEVN6368

2025

Выпуск 2

Соңғы жылдары оқшауланған желі күн фотоэлектрлік жүйелері немесе жел генераторлары сияқты жаңартылатын энергия көздеріне негізделген электр энергиясын өндірумен толықтырыла бастады. Фотоэлектрлік жүйелер сияқты жаңартылатын энергия көздерінің интеграциясы осы мақсатқа жету үшін ғана емес, сонымен қатар электр энергиясын өндіру шығындарын азайту үшін де қолданылады. Алайда, күн фотоэлектрлік жүйелерінің электр желісіне енуі оның тұрақсыздығына байланысты көптеген тұрақтылық мәселелеріне әкелуі мүмкін. Мысалы, инерциясы шектеулі оқшауланған жүйеде өндірілетін қуаттың бір бөлігін жоғалту орынсыз төмен жиіліктерге әкелуі мүмкін, бұл жүйенің бұзылуына әкелуі мүмкін. Фотоэлектрлік жүйе мен дизель отынынан тұратын оқшауланған желілерде энергия өндірісінің құбылмалылығына байланысты жиілік пен қуаттың ауытқу проблемасын аккумуляторлық энергияны сақтау жүйесі арқылы шешуге болады. Бұл жағдайда ол жүйе өндіретін артық қуатты сіңіріп, фотоэлектрлік жүйе аз энергия өндірген кезде оны дизельді генератормен бірге тарата алады. Қазіргі уақытта бұл жүйе үшін құрылғылардың жоғары бағасына байланысты инвестициялық шығындарды айтарлықтай арттырмас үшін энергияны сақтау жүйесінің батарея сыйымдылығын сәйкесінше таңдау маңызды. Демек, электр желісіндегі аккумуляторлық энергияны сақтау жүйесінің тиімді сыйымдылығын және жалпы жүйенің жалпы инвестициялық шығындарын азайту үшін энергия қажеттілігін анықтау аккумуляторлық энергияны сақтау жүйесін енгізу жобасындағы екі негізгі мәселе болып табылады. Бұл мақалада электр желісінің тұрақтылығы мен электр энергиясының сапасын жақсарту үшін электр желісіне қосылатын Энергияны сақтаудың ауқымды технологиялары қарастырылады және түсіндіріледі

https://doi.org/10.48081/SCBO5844

2025

Выпуск 2

The article is devoted to the development of ash-soil composite material based on ash of Pavlodar GRES-2 for strengthening road bases. The study is relevant due to the need for ash disposal, reducing the environmental burden and the cost of maintaining ash dumps. The regularities of hardening and formation of the material structure depending on the formulation, moisture and sealing pressure have been established. An effective composition and technology for the manufacture of ash soil with high physical and mechanical properties have been developed. The results obtained make it possible to use ash as a resource in road construction, improving the environmental situation and reducing the cost of work.

https://doi.org/10.48081/YVKA1959

2025

Выпуск 2

В обзорной статье рассматриваются современные технологии сортировки плодов и овощей с использованием оптических методов. Сортировка сельскохозяйственной продукции имеет решающее значение для сохранения их качества и конкурентоспособности на рынке, для повышения продовольственного оборота. В обзоре рассматриваются современные тенденции и достижения в оптической сортировке. Обзор включает основные методы и их применение в реальном производстве. В работе показано влияние оптических методов на повышение устойчивости сельскохозяйственных процессов и снижение потерь продукции. Обоснованы преимущества, определены проблемы и перспективы использования этой технологии в сельском хозяйстве. Основное внимание уделено анализу принципов работы и возможностей таких технологий, как лазерная интерферометрия, голография, оптическая когерентная томография и цифровая обработка изображений. В статье рассматриваются новейшие достижения в этой области, анализируются практические примеры внедрения технологий в производство, а также обсуждаются их преимущества, проведены классификация методов разработанных решений. Данная обзорная статье может быть полезна для исследователей, инженеров и производителей, которые хотят узнать больше об использовании оптических методов в процессах сортировки овощей и плодов.

https://doi.org/10.48081/FICU9991

2025

Выпуск 1